Header

Smaller Default Larger

Jak zapobiegać wadom wymowy i zaburzeniom komunikacji u dzieci?

Praktyczne wskazówki

Mowa jest głównym środkiem porozumiewania się między ludźmi, a prawdziwy jej rozwój stanowi podstawę kształtowania się osobowości dziecka. Jeśli więc proces rozwoju mowy przebiega prawidłowo, to dziecko prawidłowo formułuje swoje myśli, jego wymowa jest zrozumiała nie tylko dla najbliższych, ale i dla obcych osób, sukcesywnie rozwija słownictwo i rozumienie pojęć abstrakcyjnych, prawidłowo stosuje formy gramatyczne. W rozwoju mowy bardzo dużą rolę spełnia środowisko, w jakim się dziecko wychowuje, a codzienny kontakt z rodziną, rówieśnikami dostarcza nowych doświadczeń i pozwala nabywać wielu nowych umiejętności językowych. To z kolei pozwala na pełne uczestnictwo w życiu społecznym i kulturalnym. Dlatego też dziecko powinno być objęte wczesną profilaktyką logopedyczną, by wszelkie czynności fizjologiczne przebiegały prawidłowo, ponieważ prawidłowo oddziałując na siebie ukształtują u dziecka sprawny aparat mowy.

Zakres oddziaływań zapobiegający późniejszym zaburzeniom mowy u dziecka często jednak nie wymaga specjalnego przygotowania i umiejętności, odwołuje się często
do „zdrowego rozsądku” i chęci rodziców. Świadoma profilaktyka i stymulacja zaprocentuje harmonijnym rozwojem mowy każdego dziecka.

Jeśli jednak niepokoi nas rozwój mowy dziecka, należy niezwłocznie udać się do logopedy.

Oto wskazówki, co należy robić, aby wspomagać rozwój mowy dziecka?

  • należy stymulować rozwój mowy począwszy od urodzenia dziecka poprzez zachęcanie go do mówienia, choćby miały to być tylko pojedyncze głoski bądź sylaby,
  • należy wzmacniać wokalizacje u małego dziecka poprzez naśladowanie wydawanych przez nie dźwięków,
  • należy unikać podnoszenia głosu i denerwowania się przy dziecku,
  • nie należy stosować kar cielesnych,
  • należy stosować ćwiczenia oddechowe, polegające na wprowadzaniu w ruch lekkich przedmiotów, bawienie się w nadmuchiwanie baloników, chuchanie w lusterko, puszczanie baniek itp.,
  • należy znacznie odgraniczyć, a w przypadku małych dzieci całkowicie wyeliminować telewizję,
  • należy zapewnić dziecku odpowiednią ilość snu i czasu na odpoczynek,
  • należy w przypadku małego dziecka nazywać te fragmenty rzeczywistości,
    na które dziecko właśnie patrzy,
  • należy stosować zabawy z instrumentami,
  • nie ograniczać kontaktu fizycznego z dzieckiem (kangurowanie, baraszkowanie, masowanie, przytulanie),
  • należy włączać do codziennych zabaw, zabaw ruchowych, najlepiej przy muzyce, piosenkach,
  • należy ćwiczyć z dzieckiem narządy mowy podczas zabawy, można to robić podczas codziennych czynności, np. przy jedzeniu – oblizywanie talerzyka, ubrudzonych ust itp.,
  • nie należy ośmieszać dziecka, jeśli jego wypowiedzi są niezrozumiałe,
  • należy dbać o higienę jamy ustnej, tak aby nie dopuścić do powstawania próchnicy, a w konsekwencji przedwczesnej utraty zębów mlecznych
  • warto wspomagać dziecko w nabywaniu prawidłowych nawyków ssania, żucia, połykania
  • należy dbać o prawidłowy zgryz dziecka
  • należy kontrolować słuch dziecka
  • wypowiedzi kierowane do dziecka powinny być poprawne pod względem językowym; należy unikać zdrobnień, mówić wyraźnie i wolno, używa krótkich zdań, zwracać uwagę na własną mowę, którą powinno cechować: prawidłowe tempo, rytm, melodia, akcent mowy; staranna, precyzyjna, niezbyt przesadna wymowa; odpowiedni ton, barwa i natężenie głosu,
  • należy budować proste konstrukcje słowne komunikując się z dzieckiem,
  • należy sprawdzać, czy dziecko rozumie, co do niego mówimy, czy wykonuje nasze polecenia,
  • można czasem mówić do dziecka szeptem,
  • należy wspólnie oglądać i czytać książeczki o różnej tematyce i zachęcać dziecko do nazywania obrazków, sprawdzać czy rozumie wszystkie słowa, nazwy obrazków, zadawać mu pytania i ewentualnie podpowiadać odpowiedzi
  • należy czytać dziecku bajki,
  • można recytować wierszyki, rymowanki, wyliczanki i włączać w zabawę gesty, ruchy, taniec,
  • należy śpiewać dziecku i z dzieckiem
  • należy zwrócić uwagę na ćwiczenia dłoni; zręczność palców ma związek
    ze sprawnym artykułowaniem i mówieniem; można wykorzystać wszelkie okazje do zabaw plastycznych, lepienia, klejenia, nawlekania koralików, budowania z klocków, patyczków,
  • należy wprowadzać zabawy dźwiękonaśladowcze; naśladować odgłosy zwierząt, pojazdów
  • należy odpowiadać na pytania dziecka cierpliwie i wyczerpująco,
  • nie wolno poprawiać mowy dziecka, żądać, aby kilkakrotnie powtarzało dane słowo, zawstydzać, karać za wadliwą wymowę – hamuje to chęć mówienia, może wywołać niepłynność mówienia,
  • istotnym elementem profilaktyki logopedycznej wad wymowy jest świadomość rodziców i najbliższego otoczenia dziecka, częste wykonywanie ćwiczeń narządów artykulacyjnych, ćwiczenia oddechowe, masaże twarzy, zachęcanie dziecka do mówienia,
  • nie należy zaniedbywać chorób uszu, gdyż nieleczone mogą powodować niedosłuch,
  • dziecka leworęcznego nie należy zmuszać do posługiwania się ręką prawą, szczególnie w okresie kształtowania się mowy; naruszenie w tym okresie naturalnego rozwoju sprawności ruchowej zaburza funkcjonowanie mechanizmu mowy (np. jąkanie),
  • jeśli dziecko osiągnęło już wiek, w którym powinno daną głoskę wymawiać,
    a nie robi tego, zasięgnijmy porady logopedy,
  • ważną sprawą jest kształtowanie i utrzymywanie przez rodziców prawidłowej więzi emocjonalnej z dzieckiem,
  • ważnym czynnikiem, mogącym dość szybko przyspieszyć rozwój mowy dziecka, jest kontakt z rówieśnikami,
  • zawsze należy chwalić dziecko.

Opracowała: logopeda, pedagog specjalny - Agnieszka Laskowska-Rak